Cyganie pochodzą z Półwyspu Indyjskiego, który opuścili prawdopodobnie w wyniku ataków muzułmanów w X wieku n.e. Podczas wieloletniej tułaczki Romowie wytworzyli swój własny kanon zachowań i wierzeń, styl ubioru oraz język. Tylko niektórym ,,białym” ujawnili romanipen, czyli zbiór praw, określający sposób postępowania Cygana i Cyganki. Patrząc z naszej perspektywy, utrudnia on asymilację z otoczeniem niecygańskim.

Kobieta stoi niżej

Romska tradycja opiera się na patriarchalnej pozycji mężczyzny. Od pokoleń rola kobiety ogranicza się do służenia mężowi, rodzenia dzieci, zajmowania się wróżbą i tańcem. Dziewczęta przerywają edukację, by szybko wyjść za mąż i powiększyć rodzinę. Żona powinna być uległa wobec męża czy starszyzny. Dopiero po osiągnięciu sędziwego wieku kobietę stawia się na równi z mężczyznami i dostaje prawo głosu w sporach czy naradach starszyzny. Złamanie tradycyjnych zasad może prowadzić do wykluczenia ze społeczności osoby, która dokonała przewinienia. Spotkało to na przykład cygańską poetkę, Papuszę, która wydając swoje wiersze, ujawniła nie-Cyganom sekret romskiego języka.

Romska kobieta na drodze współczesności.

Cyganka z krótkimi włosami czy w dżinsach to niecodzienny widok. Młode cygańskie kobiety coraz częściej porzucają drogę tradycji, którą kroczyły ich matki, ciotki i babki. Chcą uwolnić się od biedy i analfabetyzmu. Dlatego odstępują od utartych moralno-etycznych reguł „cygańskości”, podejmując, na przykład, pracę jako lekarki czy prawniczki. Jest to czasem bardzo trudne, ponieważ starsze pokolenia nie rozumieją i nie popierają tych zmian, pragnąc, by ich następczynie kontynuowały wzorce tradycji przekazywane z pokolenia na pokolenie.

Romska kobieta realizuje swój potencjał

Stopniowo wzrasta również aktywność ekonomiczna wśród Cyganek. Zaczynają one doceniać wartość stałego zatrudnienia, podejmują zakazane dotąd zawody, rośnie ich zaangażowanie polityczne i chęć zdobywania wykształcenia. Cygańskie kobiety włączają się w politykę i reprezentują Romów w instytucjach europejskich, na spotkaniach organizacji pozarządowych, realizują programy na rzecz pomocy Romom i wykazują się skutecznością w swoich działaniach. Znakomitym tego przykładem jest osoba Tracy Koci, australijskiej Romki, która pracuje społecznie na rzecz dzieci cygańskich. Założyła szkołę Vakthi Roma w Albanii oraz tirańskie szkółki i schroniska. Romskie kobiety realizują się także w dziennikarstwie. Eva Hovath prowadzi autorski program w węgierskiej telewizji, Anna Polakova jako redaktor naczelny romskiej sekcji Czeskiego Radia podejmuje tematy dyskryminacji Romów w Czechach, Louise Doughty – romska pisarka i scenarzystka – pracuje w angielskim radiu BBC. Pasją innej Romki, Katarzyny Pollock, jest malarstwo i rzeźba, w których odnalazła sposób na wyrażenie zła Holocaustu. Natomiast Cecilia Woloch, Romka mieszkająca w Stanach Zjednoczonych, realizująca się w edukacji i poezji, ma na swoim koncie wiele prestiżowych nagród literackich. W Rosji siostry Lyubov i Natalia Pankove odnoszą sukcesy naukowe w dziedzinie biologii i chemii. Juana Martín Manzano jest projektantką mody w Hiszpanii i w przyszłości, być może, będzie wiodła prym w europejskiej modzie. Romska krew płynie również w piosenkarkach Glykerii i Ayo, a z libańsko-syryjskiej rodziny pochodzi cygańska artystka Lila Zellet Elias, która prowadzi prywatny teatr muzyczny, gdzie śpiewa (tzw. stylem moorish) i tańczy.

Romska kobieta inspiruje

W maju Romska Fundacja Mody z Bułgarii zorganizuje pokaz-przedstawienie ,,The world is colorful”, na którym zaprezentowane zostaną cygańskie historyczne ubiory kobiece z całego świata oraz ich współczesne interpretacje. Okaże się, czy „motyw romski” podbije gusta nie-Cyganów.

Romska kobieta, fot. shutterstock